ตำนาน “ผีม้าบ้อง” เป็นหนึ่งในเรื่องเล่าพื้นบ้านที่แพร่หลายในดินแดนล้านนา โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทและชุมชนที่ยังคงรักษาวัฒนธรรมดั้งเดิม เรื่องเล่านี้เป็นสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อด้านวิญญาณ อาถรรพ์ และโลกหลังความตายของชาวล้านนา ซึ่ง  ผีม้าบ้อง แห่งล้านนา   ถูกกล่าวขานว่าเป็นวิญญาณของม้าที่ตายผิดธรรมชาติ ตายโหง หรือตายโดยมีความผูกพันกับเจ้าของอย่างลึกซึ้งจนไม่อาจละทิ้งโลกมนุษย์ไปได้ ความเชื่อนี้มักถูกเล่าขานในคืนเงียบสงัด เพื่อสั่งสอนลูกหลานให้เคารพสัตว์ผู้ร่วมทำงานกับมนุษย์และไม่ทำร้ายพวกมันโดยปราศจากเหตุผล   ชาวล้านนาเชื่อว่าผีม้าบ้องมีรูปร่างคล้ายม้าปกติ แต่มีลักษณะผิดธรรมชาติอย่างเห็นได้ชัด บางเรื่องเล่าว่ามีดวงตาเป็นสีแดงเรืองแสงในความมืด บางตำราระบุว่าปรากฏตัวเป็นเงาดำขนาดใหญ่พร้อมกลิ่นสาบสัตว์แรงผิดปกติ จนผู้พบเจอรู้ได้ทันทีว่าไม่ใช่ม้าธรรมดา แต่สิ่งที่โดดเด่นที่สุดคือ **เสียงกีบเท้าที่ดังสะท้อนในค่ำคืนราวกับม้ากำลังวิ่งรอบบ้าน** แม้ว่าจะไม่มีตัวม้าให้เห็นก็ตาม   บ่อยครั้งเสียงเหล่านี้ดังขึ้นตามทางป่ารก ถนนร้าง หรือเขตหมู่บ้านที่มีเหตุการณ์เกี่ยวกับม้าตาย ซึ่งชาวบ้านเชื่อว่า ผีม้าบ้องกำลังออกตามหาเจ้านายเดิม หรือวนเวียนอยู่บนเส้นทางที่เคยทำงานให้คนในอดีต   ในบางพื้นที่ของล้านนา มีตำนานเกี่ยวกับชายคนหนึ่งซึ่งเป็นชาวบ้านยากจนและมีม้าคู่ใจไว้ใช้ทำงานในไร่นา ม้านี้ซื่อสัตย์และทำงานหนักมาตลอดหลายปี ช่วยให้เจ้าของมีชีวิตที่ดีขึ้น แต่เจ้าของกลับกระทำไม่ดี ลงโทษม้าด้วยความโกรธเพราะม้าอ่อนแรงในวันที่งานหนักที่สุด ม้าตัวนั้นจึงล้มลงและตายในสภาพที่น่าเวทนา   หลังจากวันนั้นไม่นาน ชายผู้นั้นเริ่มได้ยินเสียงกีบม้าวิ่งรอบบ้านในยามกลางคืน และบางครั้งยังปรากฏรอยกีบลึกอยู่บนพื้นดิน เขาติดโรคภัยแปลกประหลาดและมีอาการหวาดผวาอย่างต่อเนื่อง กระทั่งวันหนึ่งเห็นเงาม้าในความมืด จ้องมองด้วยดวงตาสีแดงราวกับเต็มไปด้วยความโกรธแค้น การปรากฏตัวครั้งนั้นทำให้ชายคนนี้ล้มป่วยหนักและเสียชีวิตในเวลาไม่นาน ชาวบ้านจึงเชื่อว่าเป็นฝีมือของ “ผีม้าบ้อง” ที่มาทวงความยุติธรรมจากความโหดร้ายที่ได้รับ     แม้ตำนานผีม้าบ้องจะมีความน่ากลัว แต่ลึกลงไปแล้วเป็นเรื่องเล่าที่สะท้อนคติธรรมสำคัญของชาวล้านนา ได้แก่.